De Zin of Onzin van het wortelchakra

 Het eerste chakra draait rond het vervullen van je basisbehoeften op verschillende niveaus: 

• Basisveiligheid: je lichaam in leven houden en beschermen via voedsel, water, onderdak, warmte, slaap en rust.
• Lichamelijke veiligheid: Je leven vormgeven zonder jezelf te forceren - pauzeren wanneer je systeem vol is, stoppen wanneer je energie op is, niet over je grenzen gaan, je eigen ritme volgen en je zenuwstelsel tot rust brengen.
• Emotionele veiligheid: relaties kiezen waarin jij je veilig voelt, situaties vermijden die je ondermijnen, mild zijn voor je tempo en jezelf niet veroordelen wanneer je rust nodig hebt. 
• Energetische veiligheid: luisteren naar de behoeften van je lichaam in plaats van je hoofd, activiteiten doen die je in je lichaam brengen, geen energie weggeven wanneer je reserves op zijn en jezelf terug in verbinding brengen met je lichaam.

Een goede gezondheid ontstaat wanneer lichaam, geest en energieveld in balans zijn.

Wanneer je jezelf geen veiligheid kunt bieden - wanneer je niet aan zelfbehoud doet - reageren zowel je zenuwstelsel als je wortelchakra. Het zenuwstelsel kan overschakelen naar vechten, vluchten of bevriezen, terwijl het eerste chakra uit balans raakt. Hoe je precies reageert, hangt samen met de verdedigingsmechanismen die je als kind hebt ontwikkeld. 

Bij angst of onveiligheid detecteert het zenuwstelsel onmiddellijk gevaar. Het lichaam schakelt automatisch over naar een overlevingsmodus, nog voor je geest begrijpt wat er gebeurt. Je merkt dit aan gespannen schouders, een vastgezette kaak, oppervlakkige ademhaling of hyperventilatie.

Ook energetisch verandert er iets: de energie in het eerste chakra stokt. Je verliest de verbinding met je onderlichaam en het wordt moeilijk om te aarden. Je kunt koude voeten krijgen, spanning in de benen of een pijnlijke onderrug. Omdat de energie wegtrekt uit je bekken, benen en voeten, verzamelt ze zich rond het hoofd. Je merkt dit aan piekeren, overmatig nadenken en zorgen maken.  

Wanneer dit langdurig aanhoudt, leef je in een overlevingsmodus. Je kunt niet aarden, je geest blijft draaien als een mallemolen en je emotionele, energetische en fysieke gezondheid verzwakt.  

Bewust worden van het eerste chakra is voor mij onlosmakelijk verbonden met bewust worden van de werking van het zenuwstelsel. Hoe kan je immers een gezond wortelchakra ervaren wanneer je autonoom zenuwstelsel voortdurend onbewust gevaar scant en daarop reageert? De theorie die ik hieronder gebruik, is de 'polyvagaaltheorie' van de Amerikaanse neurofysioloog Stephen Porges.

Ons autonoom zenuwstelsel regelt onder andere onze hartslag, hormonen en bloeddruk. Het scant de hele dag door of we veilig zijn. Op basis van die waarnemingen reageert het lichaam - vaak volgens patronen die we in onze kindertijd hebben aangeleerd. Het kan ons laten vluchten, bevriezen, vechten, afsluiten of tot rust komen. Dit gebeurt razendsnel, nog voor onze gedachten begrijpen wat er gebeurt. 

Als je wil werken aan het eerste chakra - het chakra van veiligheid en zelfbehoud - is het essentieel om te begrijpen hoe jouw zenuwstelsel reageert op (on)veiligheid.  

Het zenuwstelsel kan gevaar detecteren op twee manieren:

• Direct: gebrek aan basisbehoeften (eten, onderdak, geld), een toxische persoon, een onveilige omgeving, verlies van werk, over je grenzen gaan, jezelf forceren, je ritme niet respecteren,...
• Indirect: fictieve of ingebeelde triggers. Je geest die scenario's bedenkt over de toekomst, herinneringen aan vroegere pijn of beelden uit het nieuws en sociale media die angst oproepen terwijl er in je directe omgeving geen gevaar is.

In beide gevallen wordt het zenuwstelsel - en dus ook het eerste chakra - geactiveerd. Het schakelt tussen drie staten:

• Ventrale staat: Je voelt je veilig, verbonden en aanwezig. Het zenuwstelsel neemt geen gevaar waar. In deze staat is het gemakkelijk om contact te maken met het eerste chakra. 
• Sympathische staat: Wanneer het zenuwstelsel onveiligheid detecteert, bereidt het lichaam zich voor op actie. De 'fight or flight respons' schiet in gang, adrenaline stijgt, je ademhaling versnelt en je energie schiet omhoog. Dit is het moment waarop je het contact met de aarde begint te verliezen. 
• Dorsale staat: Wanneer het zenuwstelsel overactief is, schakelt het naar de dorsale staat. Je voelt je uitgeput, verdoofd, alleen, gebrek aan veerkracht, overprikkeld of afgesneden van jezelf. Grenzen aangeven lukt niet meer. Fysiek kan dit zich uiten in slapeloosheid, spanning, vermoeidheid, burn-out of andere klachten. In deze staat is verbinding maken met het eerste chakra bijna onmogelijk. 

Dit is een beknopte samenvatting van de polyvagaaltheorie, maar ze toont hoe essentieel het zenuwstelsel is voor je mentale, fysieke én energetische gezondheid.

De kunst is het leren herkennen in welke staat je je bevindt. Bewustwording is van belang om jezelf terug te brengen naar de ventrale staat, zodat je opnieuw verbinding kunt maken met het eerste chakra. Je voelt je veilig, je zenuwstelsel scant geen gevaar, je energie zakt naar de benen, je geest wordt kalm, je lichaam ontspant en je bent aanwezig in het heden.

Boektip: Deb Dana  heeft verschillende praktische boeken geschreven over de polyvagaaltheorie van Porges. Een aanrader is: 'Verankerd in veiligheid'.

Aarden of gronden betekent met beide voeten op de grond staan zodat overtollige energie kan afvloeien naar de aarde. Daarvoor is het nodig dat je je bewust bent van je verbinding met de aarde en de energie in je benen en voeten kunt voelen. Je kan het vergelijken met een stopcontact met aarding: de pin in de grond voert spanning af. In dit beeld is jouw lichaam het toestel en je wortelchakra de pin die je verbindt met de aarde. 

In natuurtradities wordt aarden gezien als het voelen van de subtiele energie van Moeder Aarde - een stabiliserende kracht die ons draagt. Denk aan een wandeling door het bos: je voelt je voeten de zachte grond raken, je aandacht zakt naar je lichaam, je energie daalt van je hoofd naar je benen. Een gekalmeerd zenuwstelsel en een goed functionerend basischakra brengen rust, helderheid en verbinding.  Er ontstaat ruimte voor nieuwe ideeën, inzichten en mogelijkheden.

In onze maatschappij leven we vooral vanuit ons hoofd. Denken primeert, intuïtie krijgt weinig ruimte. Wat telt, is wat wetenschappelijk bewezen is. Tegelijk heersen angst, verdeeldheid en een gevoel van onveiligheid. Het vertrouwen is zoek. We kunnen dus stellen dat we collectief weinig geaard zijn. Veel zenuwstelsels staan voortdurend in een staat van waakzaamheid, waardoor we vaker in een sympathische of dorsale staat terechtkomen. Wanneer we ons niet bewust zijn van de impact hiervan op onze mentale, fysieke én energetische gezondheid, is het niet verwonderlijk hoe we omgaan met de natuur, met elkaar en met onszelf. 

Het begint bij onszelf. Een gekalmeerd zenuwstelsel en een stevig basischakra helpen je telkens terug te keren naar de veiligheid in jezelf. Van daaruit kan je verbonden blijven met jezelf, je met anderen, met de wereld en met het grotere geheel. Er ontstaat balans tussen lichaam, geest en energieveld. Je leeft in plaats van te overleven, vertrouwt in plaats van te wantrouwen, en creëert een gezonde basis waarop alle andere chakra's kunnen rusten.

Tijdens mijn opleiding als healer werd ik me bewust van hoe moeilijk het voor mij was om mijn eerste chakra te voelen. Begeleide meditaties en visualisaties van wortels uit mijn voeten hielpen me niet. Ik kon het wel zien in mijn verbeelding maar niet voelen. Mijn voeten waren altijd koud, mijn benen gespannen en mijn onderrug pijnlijk.

Wanneer iemand me een healing gaf, werd de spanning in mijn benen zelfs erger - de energie kon niet wegstromen naar de aarde. Het voelde alsof mijn systeem onder hoogspanning stond. Na een healing kon ik een beetje zakken maar het bleef oppervlakkig. Langzaam begon ik te begrijpen dat ik te veel in mijn hoofd leefde, te weinig in mijn lichaam, te veel in het verleden (onverwerkte trauma's) en te veel angst had voor de toekomst.

In de afgelopen jaren ben ik laag per laag dieper gegaan in mijn gevoel van onveiligheid - telkens in een tempo dat ik mentaal en energetisch aankon. Bewustwording kan frustrerend zijn omdat het nooit snel genoeg lijkt te gaan, maar alles komt op zijn tijd. Je systeem kan maar verwerken wat het aankan.

In de afgelopen jaren werd ik me bewust van:

• hoe belangrijk het is om in het huidige moment te leven.
• hoe belangrijk het is om onverwerkte trauma's te erkennen en te verwerken, liefst met professionele begeleiding. Na een leven lang in overlevingsmodus te hebben gestaan, kon ik eindelijk schakelen naar leven. 
• dat veiligheid niet alleen gaat over oorlog of fysiek gevaar. Veiligheid gaat ook over hoe veilig ik me voel in mijn omgeving, in relaties (externe veiligheid) en zelfs mijn eigen lichaam (interne veiligheid). 
• hoe belangrijk mijn zenuwstelsel is in het herstellen van de verbinding met mijn eerste chakra.
• hoe belangrijk grenzen zijn - zowel externe grenzen (welke mensen en situaties laat ik toe?) als interne grenzen (stoppen wanneer mijn lichaam rust nodig heeft). 

Dit alles is het resultaat van een jarenlang proces dat nog steeds gaande is. Een proces van vallen en opstaan, van frustratie en soms gevloek. Na jaren werken aan veiligheid en mijn eerste chakra belandde ik toch in een stevige burn-out, waarin dezelfde thema's opnieuw naar boven kwamen - maar weer een laag dieper.

Met elke laag dieper voel ik ook een sterkere verbinding met mijn eerste chakra. Ik vind sneller de weg terug naar mijn lichaam wanneer ik het contact verlies. Ik keer sneller terug naar mijn ventrale staat. Ik voel me sneller veilig. Mijn slaap is dieper en rustiger omdat mijn zenuwstelsel kalmer is. 

Wees dus geduldig en zacht voor jezelf als je besluit om te werken aan je zenuwstelsel en je eerste chakra. Het is geen lineair pad maar een proces dat zich laag per laag ontvouwt 🙏.